Waarom een slecht MTO niet vertelt wat er écht misgaat in jouw team

Je team scoort slecht op psychologische veiligheid in het MTO. Maar de score vertelt niet waar het patroon zit.
Leidinggevende in de zorg met een MTO-rapport op haar bureau kijkt door de glazen wand naar haar team op de gang
Waarom een slecht MTO niet vertelt wat er écht misgaat in jouw team
Je team scoort slecht op psychologische veiligheid in het MTO. Maar de score vertelt niet waar het patroon zit.

Hetzelfde MTO. Twee teams. Twee totaal andere scores.

Het MTO-rapport ligt op je bureau. Je bladert meteen door naar de pagina met jouw teams. Team A scoort prima. Team B scoort een dikke onvoldoende op psychologische veiligheid. Medewerkers geven aan dat ze elkaar niet durven aan te spreken en dat de leidinggevende moeilijk benaderbaar is. Die leidinggevende ben jij. In allebei de teams.

Je leest het nog een keer. Hoe kan dat? Ben je in het ene team ineens een betere leider dan in het andere? Je voelt de neiging om meteen een plan te maken: meer gesprekken, vaker langs, beter luisteren. Want als de score over jou gaat, moet jij het toch oplossen?

“Ons team scoort onvoldoende op psychologische veiligheid. Kun jij ons helpen?” Dat is een vraag die ik regelmatig krijg van organisaties in de zorg. En precies die situatie, dezelfde leidinggevende met twee heel verschillende scores, zie ik vaak terug. Daar wordt het voor mij interessant.

Een MTO geeft je cijfers. Niet het hele verhaal.

Ik heb zelf jarenlang als leidinggevende in de zorg gewerkt en heb heel wat medewerkerstevredenheidsonderzoeken voorbij zien komen. Soms vulde de helft van mijn medewerkers het niet in. Niet omdat ze tevreden waren, maar omdat ze ervaren hadden dat er toch niets met de resultaten gebeurde. Soms waren mijn teams te klein om apart in het rapport te staan. Dan werden afdelingen samengevoegd, terwijl de samenwerking daar totaal anders was. En soms had ik sterk het idee dat vooral de medewerkers met klachten de vragenlijst invulden.

Begrijp me niet verkeerd: een MTO kan waardevolle signalen opleveren. Omdat het anoniem is, durven medewerkers soms dingen te delen die ze anders niet uitspreken. Maar er zit een groot risico aan. We behandelen de uitkomsten alsof ze de werkelijkheid beschrijven, terwijl ze vooral laten zien hoe de mensen die meededen die werkelijkheid ervaren.

Een slechte score op psychologische veiligheid zegt dus nooit alleen iets over één persoon. Het zegt ook iets over de patronen die mensen met elkaar in stand houden. En als je niet onderzoekt wat daaronder zit, ga je al snel aan de verkeerde knoppen draaien.

Inzicht
8%

van de medewerkers is het er sterk mee eens dat hun organisatie echt iets doet met medewerkersonderzoeken. 38% weet niet eens of er iets mee gebeurt.

Meten alleen verandert niets. Wat je daarna samen doet, maakt het verschil.

Je vraagt medewerkers om hun mening en laat ze een lange vragenlijst invullen. En daarna is voor een groot deel niet duidelijk wat er met hun antwoorden gebeurt. Een wetenschappelijk overzicht van onderzoek naar de opvolging van medewerkersonderzoeken (2021) komt op hetzelfde uit: gegevens verzamelen is niet genoeg. Hoe je daarna medewerkers betrekt en samen tot verbeteringen komt, maakt het verschil. Dat herken ik uit mijn eigen praktijk. Als medewerkers het gevoel hebben dat er toch niets verandert, waarom zouden ze de volgende keer nog eerlijk meedoen?

Je zoekt de schuldige. Maar het probleem zit in het patroon.

Stel: in een team geven medewerkers aan dat ze zich niet veilig voelen om hun mening te geven. De leidinggevende krijgt terug dat hij onvoldoende benaderbaar is. De conclusie is snel getrokken: hij moet werken aan zijn communicatie en bereikbaarheid. Misschien is dat ook nodig.

Maar wat als er in dat team al jaren een patroon bestaat waarin mensen elkaar niet rechtstreeks aanspreken? Waar frustraties via de wandelgang worden gedeeld en iedereen afwacht tot de leidinggevende het oplost? En wat als die leidinggevende daarop reageert door harder te werken, meer gesprekken te voeren en problemen over te nemen? Dan houden ze elkaar zonder het te willen gevangen. De medewerkers wachten op de leidinggevende. De leidinggevende neemt steeds meer over. En aan de samenwerking verandert niets.

Daarom kijk ik systemisch naar teams. Niet alleen: wie doet wat verkeerd? Maar vooral: wat gebeurt er tussen mensen waardoor hetzelfde gedrag steeds terugkomt? En wat heeft ieder te doen om dat patroon te doorbreken? Een MTO kan je vertellen dát medewerkers zich niet veilig voelen. Maar niet waardoor dat komt en wat er nodig is om het te veranderen. Daarvoor moet je met elkaar in gesprek.

Definitie

Psychologische veiligheid is: je durft vragen, zorgen en fouten te bespreken zonder bang te zijn voor vernedering of straf.

Het gaat dus niet om een goede sfeer of een hoge score, maar om de vraag of mensen het echte gesprek durven te voeren. Ook als dat gesprek over de leidinggevende gaat.

Vier manieren om te toetsen hoe je team écht samenwerkt

Wat mij betreft moeten we af van het idee dat één MTO genoeg is om te weten hoe het met een team gaat. Ik pleit voor regelmatige teamreviews: bewust stilstaan bij hoe jullie samenwerken, wat jullie bereiken en waar de energie weglekt. Dat kan op vier manieren.

1

Voer gesprekken die verder gaan dan het dagelijkse werk

Natuurlijk spreek je je medewerkers regelmatig. Maar waar gaan die gesprekken over? Over roosters, cliënten, werkdruk en praktische problemen? Of vraag je ook hoe iemand de samenwerking ervaart? Stel eens deze drie vragen: Wat helpt jou om goed samen te werken in dit team? Waar loop jij tegenaan in onze samenwerking? En wat doe jij zelf waardoor het beter of juist lastiger wordt? Vooral die laatste vraag vind ik belangrijk. Daarmee verschuif je het gesprek van wat anderen verkeerd doen naar wat iemand zelf kan bijdragen.

2

Maak afspraken over samenwerken concreet, en kijk er samen op terug

Veel teams hebben duidelijke doelen voor kwaliteit van zorg, productie of tevredenheid van cliënten. Maar hoe zit het met de samenwerking? Wanneer vinden jullie dat jullie goed samenwerken, welk gedrag hoort daarbij en waaraan merken jullie dat het beter gaat? Maak daar concrete afspraken over en bepaal meteen wanneer jullie ze evalueren. Spreek je bijvoorbeeld af dat besluiten voortaan samen worden genomen en dat iedereen weet wie waarvoor verantwoordelijk is? Plan dan direct een evaluatie over zes weken: wat gaat beter, waar vallen we terug in oud gedrag en wat vraagt dat van ons? Wat je niet samen evalueert, verdwijnt al snel tussen het dagelijkse werk.

3

Gebruik een teamscan als begin van het gesprek, niet als eindoordeel

Een teamscan kan zichtbaar maken waar het goed gaat en waar de samenwerking stokt, bijvoorbeeld rond psychologische veiligheid, eigenaarschap, energie of besluitvorming. Maar de grootste waarde zit niet in de uitkomst. Die zit in het gesprek dat erop volgt. Herkennen we dit? Waar zien we het gebeuren? Waarom vallen we steeds in hetzelfde gedrag terug? En wat kunnen we daar samen aan veranderen?

Dat vraagt iets van iedereen, ook van jou. Misschien hoor je dingen die je liever niet hoort. Of vind je het lastig om het gesprek te begeleiden zonder jezelf te verdedigen of meteen met oplossingen te komen. Schakel dan iemand van buiten in. Niet om het probleem over te nemen, maar om het gesprek mogelijk te maken dat jullie samen nog niet goed kunnen voeren.

4

Houd het MTO, maar zorg dat het iets oplevert

Moet het MTO dan verdwijnen? Nee. Maar organiseer het slimmer. Zorg waar het kan voor uitkomsten per team of afdeling, met genoeg deelnemers en goede bescherming van de anonimiteit. Zo gooi je verschillende teams niet op één hoop. En maak vooraf duidelijk wat jullie met de uitkomsten gaan doen. Niet: we vullen een vragenlijst in en over een paar maanden horen we iets. Maar: we gebruiken dit onderzoek om samen te bepalen wat goed gaat en wat beter moet. Bespreek de uitkomsten met het team, maak samen keuzes en kom er later op terug. Dan is het MTO geen verplicht nummer meer, maar een hulpmiddel.

Je wacht op een slechte score. Dan ben je eigenlijk al te laat.

De grootste fout is dat we de samenwerking pas onderzoeken als er problemen zijn. Als het verzuim oploopt, als medewerkers vertrekken, als er klachten komen of als het MTO ineens een onvoldoende laat zien. Dan bestaan de patronen vaak al maanden of zelfs jaren. Terwijl je veel eerder kunt bijsturen als je regelmatig samen kijkt hoe jullie samenwerken.

Dat hoeft echt niet ingewikkeld te zijn. Begin met vijf minuten aan het einde van jullie teamoverleg. Wat ging vandaag goed in onze samenwerking? Wat hielp niet? En wat doen we de volgende keer anders? Het gaat er niet om dat je team voortdurend met zichzelf bezig is. Het gaat erom dat jullie leren zien wanneer de samenwerking helpt om goede zorg te geven, en wanneer die juist energie kost.

En nu de spiegel. Voor jou.

Een goed team herken je niet aan een mooie score, maar aan het vermogen om samen te bespreken wat goed gaat én wat beter moet. Denk eens terug aan dat rapport op je bureau, en aan het laatste moment waarop je merkte dat de samenwerking in je team niet lekker liep. Wat deed jij toen? Ging je harder werken? Sprak je medewerkers één voor één aan? Probeerde je de rust te herstellen? Of maakte je het patroon bespreekbaar en onderzocht je samen wat iedereen daarin te doen had?

Want zolang jij de verantwoordelijkheid voor de samenwerking blijft dragen, hoeft je team dat niet te doen. Dus mijn vraag aan jou: toets jij hoe goed je team samenwerkt? Of probeer je vooral te achterhalen waarom het niet goed gaat?

Psychologische veiligheid in het MT
Hoe veilig is jullie MT?

Ontdek waar jullie staan en krijg inzicht in wat er nodig is voor openere gesprekken, betere besluiten en meer gezamenlijke focus. In een vrijblijvend adviesgesprek kijken we samen naar jullie tafel.

In dit artikel